Lekcja I

 

Podstawowe zasady:

Alfabet języka esperanto składa się z 28 liter: a, b, c, ĉ, d, e, f, g, ĝ, h, ĥ, i, j, ĵ, k, l, m, n, o, p, r, s, ŝ, t, u, ŭ, v, z.

Większość liter w alfabecie esperanckim wygląda tak samo, jak w przypadku alfabetu języka polskiego. Różnice obejmują jedynie kilka liter z charakterystycznymi znakami diakrytycznymi. Są to tzw. „litery z daszkiem” i jedna „litera z łuczkiem”:

ĉ - wymawiamy jak polskie cz;
np. ĉapo [czapo] - czapka, ĉokolado [czokolado] – czekolada;

ĝ - wymawiamy jak polskie dż;
np. ĝardeno [dżardeno] – ogród, ĝangalo [dżangalo] – dżungla;

ĥ - wymawiamy jak polskie ch;
np. arĥitekturo [architekturo] – architektura; ĥemio [chemio] – chemia;

ĵ - wymawiamy jak polskie ż;
np. ĵaketo [żaketo] – żakiet,  ĵurnalo [żurnalo] – dziennik, gazeta;

ŝ - wymawiamy jak polskie sz;
np. ŝalo [szalo] - szal; ŝnuro [sznuro] – sznur;

ŭ - wymawiamy jak polskie ł;
np. aŭtomobilo [ałtomobilo] – samochód.
Różnicę między alfabetem polskim i esperanckim stanowi także występowanie w tym ostatnim litery v, którą, podobnie jak w innych językach, wymawia się jak polskie „w”, np. valizo [walizo] - walizka.

Wszystkie litery, poza wyżej opisanymi, czytamy i wymawiamy tak, jak piszemy. Samogłoska „i” nie łączy się z sąsiadującymi spółgłoskami i nie zmiękcza ich, np. kio (wymawia się: [ki-o]) - co, Varsovio (wymawia się: [warsowi-o]) – Warszawa.

Akcent wyrazowy jest stały i pada zawsze na przedostatnią sylabę, tak jak w języku polskim.

Każdy rzeczownik jest zakończony literą „-o”, np. domo – dom, tablo – stół, urbo – miasto;

Każdy przymiotnik, bez względu na jego rodzaj gramatyczny, jest zakończony literą „-a”, np. bona – dobry, -a, -e;  bela – ładny, -a, -e.

Przysłówki są zakończone literą „-e”, np. bele – ładnie, bone – dobrze.

Bonan tagon! - dzień dobry!

Bonan vesperon! – dobry wieczór!

Bonan nokton!   - dobranoc!

Saluton! – cześć!, czołem!

Ĝis revido! – do widzenia!

Lekcja II

Zaimki osobowe:

Liczba pojedyncza     

Mi – ja;                     

Vi – ty;                     

Li – on;                          

Ŝi – ona;

Ĝi – ono.

 

Wszystkie czasowniki w czasie teraźniejszym mają końcówkę „–as”. Forma ta jest stała. Poszczególne osoby tworzy się poprzez dodanie odpowiedniego zaimka.

 

Estas – jest.

Mi estas - ja jestem;       

Vi estas - ty jesteś;     

Li estas - on jest; 

Ŝi estas - ona jest;

Ĝi estas - ono jest.

 

Wszystkie rzeczowniki, tak jak już przedstawiliśmy w lekcji pierwszej, mają w liczbie pojedynczej końcówkę „–o”.

Eŭropo - Europa;

Pollando - Polska;

Varsovio - Warszawa;

Urbo - miasto;

Vilaĝo – wieś.

 

Przeczytajcie i  przetłumaczcie (słówka: en – w; loĝas – mieszka)

Mi loĝas en Olsztyn. Olsztyn estas urbo. Ĝi estas en Pollando. Pollando estas en Eŭropo.

Li loĝas en vilaĝo. Ŝi loĝas en Varsovio. Varsovio estas urbo en Pollando.

 

Rodzaj żeński rzeczownika tworzymy przez dodanie przyrostka „-in-” do rdzenia wyrazu, np.:

Knabo – chłopiec;  knab -in- o (knabino) – dziewczynka;

Lernanto – uczeń; lernantino – uczennica;

Instruisto – nauczyciel; instruistino – nauczycielka;

Viro – mężczyzna ; virino – kobieta;

Sinjoro – pan; sinjorino – pani.

 

Przeczytajcie i  przetłumaczcie:

Adamo estas knabo. Li estas lernanto. Eva estas knabino. Ŝi estas lernantino. Sinjoro Marko estas instruisto. Li estas viro. Sinjorino Maria estas instruistino. Ŝi estas virino.

 

Słowo kiu (czytamy [ki-u]) oznacza „kto”, „kim” albo „który”. Używamy go, pytając o imię lub nazwisko.

Kiu vi estas? – Kto (kim) ty jesteś?

Mi estas Eva. – Ja jestem Ewa. (Nazywam się Ewa)

En kiu urbo vi loĝas? – W którym (jakim) mieście mieszkasz?

Mi loĝas en Olsztyno. – Mieszkam w Olsztynie.

En kiu urbo loĝas Adamo? – W którym (jakim) mieście mieszka Adam?

Li loĝas en Varsovio. – On mieszka w Warszawie.

 

Ĝis revido – do widzenia.

Lekcja III

W języku esperanto wiele słów tworzy się poprzez dodanie przedrostków i przyrostków.      W poprzednich lekcjach poznaliśmy: przyrostek „-in-”, który służy do tworzenia rodzaju żeńskiego oraz przedrostek „ge-”, który służy do tworzenia rzeczowników osobowych oznaczających osoby obojga płci.

Dzisiaj poznamy przedrostek „mal-”,

Słówka:

Kaj – i, a;

Patro – ojciec,

Patrino – matka.

 

Przeczytajcie i  przetłumaczcie:

Adamo kaj Eva estas bonaj gelernantoj. Ili loĝas en Olsztyn. Gesinjoroj Marko kaj Maria estas geinstruistoj. Ili loĝas en Varsovio. Ili estas bonaj gepatroj. Ni kaj vi loĝas en Pollando.

 

Słowo kio (czytamy [ki-o]) oznacza „co”, „czym” . 

Kio ĝi estas? – Co to jest?

Ĝi estas floro. – To jest kwiat.

Ĝi estas besto. – To jest zwierzę.

Kio li estas? – Czym on jest?

Li estas lernanto. – On jest uczniem.

Kio ili estas? – Czym oni są?

Ili estas gelernantoj. Oni są uczniami ( uczennicami i uczniami). 

 

Przeczytajcie i  przetłumaczcie:

En Varsovio estas longaj stratoj kaj altaj domoj. En Varsovio loĝas gesinioroj Marko kaj Maria. Kio ili estas?  Ili estas geinstruistoj. Adamo kaj Eva estas geknaboj. Ili estas bonaj. Floroj estas belaj. Rozo estas floro. Hundo estas besto.

Nowe słówka:

Longa – długi, -a, -e

Strato – ulica;

Alta – wysoki, -a, -e

Domo –dom;

Rozo – róża;

Hundo – pies.

A oto niektóre zwroty grzecznościowe:

Pardonu – przepraszam.

Bonvolu – proszę.

Dankon – dziękuję.

 

 

Lekcja IV

W ramach dzisiejszej lekcji poznamy następujące elementy gramatyki języka esperanto: przedrostek „mal-”, zaimek pytajny „kia” (jaki, jaka, jakie) oraz zaimki dzierżawcze. Nauczymy się też liczyć do dwudziestu.

Przypominamy, że w języku esperanto wiele słów i określeń tworzy się poprzez dodanie przedrostków i przyrostków. W ramach poprzednich lekcji poznaliśmy przyrostek „-in-”, który służy do tworzenia rodzaju żeńskiego oraz przedrostek „ge-”, który służy do tworzenia rzeczowników osobowych oznaczających grupę osób obojga płci.

Dzisiaj poznamy przedrostek „mal-”, przy pomocy którego tworzymy słowa o znaczeniu przeciwnym do znaczenia słowa wyjściowego, np.:

Bela (ładny) – malbela (brzydki)

Bona (dobry) – malbona (zły)

Granda (duży) – malgranda (mały)

Alta (wysoki) – malalta (niski)

 

Przeczytajcie i  przetłumaczcie:

Maria estas bela knabino. Adamo estas bona lernanto. Li loĝas en malgranda domo. Patro estas alta viro. Eva loĝas en bela domo kaj Johano (Jan) en malbela domo.  

 

Słowo kia (czytamy [ki-a]) oznacza „jaki”, „jaka”, „jakie”. 

Kia estas rozo? – Jaka jest róża?

Rozo estas bela. – Róża jest piękna.

Kia estas besto? – Jakie jest zwierzę?

Besto estas granda. – Zwierzę jest duże.

Kia estas lernanto? – Jaki jest uczeń?

Li estas malalta – On jest niski. 

 

Przeczytajcie i  przetłumaczcie:

Ĉevalo estas granda besto. Kia estas kato? Ĝi estas malgranda besto. Kiaj bestoj estas hundo kaj kato? Ili estas bonaj bestoj.   

Nowe słówka:

Ĉevalo – koń;

Kato – kot;

Kiaj – jacy, jakie - w liczbie mnogiej do zaimków: kiu, kio, kia dodaje się końcówkę „-j”.

 

Zaimki dzierżawcze tworzymy, dodając do zaimków osobowych końcówkę “-a”.

Mi (ja) – mia (mój); vi (ty) – via (twój); li (on) – lia (jego); ŝi (ona) – ŝia (jej); ĝi (ono) – ĝia (jego).

Ni (my) – nia (nasz); vi (wy) – via (wasz); ili (oni) – ilia (ich).

Przykłady:

Mia libro – moja książka. Lia kajero – jego zeszyt. Via krajono – twój ołówek.

Nia domo – nasz dom. Ilia ĝardeno – ich ogród.

 

Teraz nauczymy się liczebników głównych od “jeden” do “dwadzieścia”:

Unu – jeden, du – dwa, tri – trzy, kvar – cztery, kvin – pięć, ses – sześć, sep – siedem,           ok – osiem, naŭ – dziewięć, dek – dziesięć.

Dek unu – jedenaście, dek du – dwanaście, dek tri – trzynaście, itd.

Dudek – dwadzieścia. 

Spróbujcie teraz sami określić, jak będą brzmiały liczebniki od 14 do 19. Chyba nie będzie to trudne.

Uwaga: Przy łączeniu rzeczowników z liczebnikami trzeba pamiętać o odpowiednim zakończeniu rzeczowników w liczbie mnogiej. Przykłady: tri urboj -  trzy miasta; kvar knaboj – czterech chłopców, unu rozo – jedna róża.

Przetłumaczcie:

Dwanaście domów; czworo zwierząt; siedemnaście samochodów; trzy dziewczynki; pięć kobiet; jedenaście psów.

 

Na koniec lekcji poznamy kilka słówek związanych z rodziną.

Familio – rodzina;

Patro – ojciec; patrino - matka;

Filo – syn; filino – córka;

Frato – brat; fratino – siostra;

Avo – dziadek; avino – babcia;

Onklo – wujek; onklino – ciocia.

 

Spróbujcie w kilku zdaniach opisać swoją rodzinę.

Przydatne w tej pracy będzie słówko „en”, co oznacza „w”.