Światowy Kongres Esperanta w Białymstoku

 

94 Światowy Kongres Esperanto, który odbył się w dniach 25 lipca – 1 sierpnia 2009 r.  był szczególny, ponieważ jubileuszowy. Odbył się w mieście urodzin Ludwika Zamenhofa, w 150. rocznicę jego urodzin.

Spacerując po Białymstoku nie można ominąć miejsc i obiektów związanych z twórcą języka esperanto. Drewniany, zielony domek, w którym urodził się Zamenhof już nie istnieje. Na jego miejscu zbudowano nowy blok mieszkalny. Na ścianie domu stojącego obok wisi tablica pamiątkowa z dwujęzycznym tekstem (polskim i esperanckim). Nad tablicą znajdują się freski przedstawiające postacie: przedwojennych białostockich działaczy esperanckich,  Ludwika Zamenhofa oraz młodych Białostoczczan.

Szlak esperancki prowadzi do kolejnych ważnych objektów związanych z esperantem, tj.: do pomnika L. Zamenhofa, dawnego Gimnazjum Realnego (obecnie Liceum), gdzie uczył się Zamenhof, do Centrum Ludwika Zamenhofa, w którym można obejrzeć multimedialną wystawę przedstawiającą Białystok w czasach młodości Ludwika oraz do Białostockiego Centrum Esperanta, gdzie ma siedzibę Białostockie Towarzystwo Esperanckie.   

W tegorocznym Kongresie uczestniczyło siedmiu esperantystów z Olsztyna: Państwo Brygida i Andrzej Gielertowie, Wacława Ledzińska, Elżbieta Leonowicz-Frenszkowska, Adam Frenszkowski, Bożena Krazińska i Juliusz Wasik.

Program kongresowy zawierał wiele różnych artystycznych imprez – koncertów, spektakli teatralnych, artystycznych prezentacji, które odbywały się nie tylko w Centrum Kongresowym w budynkach Białostockiej Politechnice, lecz także w innych częściach miasta – w kawiarniach, teatrach, na placu miejskim, w parku. Już w sobotę było kilka ciekawych wydarzeń artystycznych. Elżbieta Frenszkowska na przykład wysłuchała koncertu pieśni żydowskich w wykonaniu polskiej artystki z Krakowa – Ireny Urbańskiej. O koncercie tym napisała krótki artykuł, który ukazał się następnego dnia w  ”Kongresowym Kuierze”. Zadaniem  bowiem Elżbiety Frenszkowskiej, jako wolontariuszki, była pomoc redaktorowi naczelnemu ”Kuriera” B. Casiniemu i pisanie relacji z wybranych punktów kongresowego programu.

Uroczysta inauguracja Kongresu miała miejsce w niedzielny poranek, 26 lipca, w Salonie Zamenhof, który znajdował się w ogromnym namiocie stojącym na trawniku przed głównym budynkiem Politechniki. Za stołem prezydialnym zasiedli m.in. członkowie Zarządu Światowego Związku Esperantystów z przewodniczącym Probalem Dasguptą,  przedstawiciele Lokalnego Komitetu Kongresowego z jego przewodniczącym, wiceprezydentem Białegostoku – Aleksandrem Sosną oraz szczególni goście, a wśród nich wnuk Ludwika Zamenhofa – Ludwik Krzysztof Zaleski-Zamenhof. Najpierw powitano przybyłych na uroczystość gości – ważnych polityków, przedstawicieli regionalnych i lokalnych władz. Potem głos zabrał Zaleski-Zamenhof, a w dalszej kojenności – jego córka i wnuczka a także potomkowie Antoniego Grabowskiego – ojca poezji esperanckiej. Temat Kongresu: ”Tworzyć pokojowy most między narodami: Zamenhof dzisiaj” streścił Humphrey Tonkin. Między przemówieniami nastąpiła krótka muzyczna pauza, podczas której młodzieżowy zespół zaśpiewał kilka nowoczesnych piosenek rokowych.

Zgodnie ze zwyczajem na końcu nastąpiły krótkie pozdrowienia przedstawicieli poszczególnych krajów. Wielu z nich wypowiedziało w swoim języku słowa ”Pokój wam”.

W kongresie uczestniczyło ok. 1900  esperantistów z 63 krajów.  Najliczniej reprezntowani byli gospodarze, potem Japończycy i Francuzi.

Po oficjalnym otwarciu Kongresu i zrobieniu wspólnego zdjęcia kongresowicze udali się do sal wykładowych Politechniki aby wziąć udział w licznych spotkaniach i wykładach zaplanowanych na ten dzień. Wiele z nich odbywało się w tym samym czasie, więc trzeba było wybierać to co najbardziej kogo interesowało. Elżbieta Frenszkowska, Bożena Krazińska i Juliusz Wasik zdecydowali się wysłuchać prelekcji Amri Wandela z Izraela o astronomii (teleskopach), która zaingurowala cykl prelekcji odbywająch się w ramach Międzynarodowego Uniwersytetu Kongresowego, natomiast państwo Gielert i Adam Frenszkowski uczestniczyli w spotkaniu Oomoto (jest to zrodzony w Japonii ruch religijny, który przyjął j.esperanto jako narzędzie komunikacji) . 

Tego samego dnia po południu, w kościele Matki Boskiej – Matki Kościoła sprawowana była w j. esperanto msza katolicka, po niej odbył się krótki koncert pieśni religijnych a następnie ekumeniczne nabożeństwo, również sprawowane w j. esperanto.  

W niedzielny wieczór w Salonie Zamenhof można było obejrzeć program artystyczny prezentujący polską kulturę, w trakcie którego wystąpił Zespół Instrumentów Dawnych  Cantio Polonica, ludowy zespół ”Kurpie Zielone” oraz kilka grup tańca współczesnego.

W poniedziałek Elżbieta postanowiła pójść do kawiarni znajdującej się w centrum miasta aby obejrzeć spektakl teatralny zatytułowany ”Monolog o Zamenhofie” mistrzowsko zagrany przez włoskiego aktora Mario Migliucciego. Artysta jednym głosem przedstawił wiele epizodów, które wpłynęły na powstanie języka esperanto.

Jeszcze tego samego dnia Elżbieta i Adam wysłuchali bardzo ciekawej prelekcji red. Romana Dobrzyńskiego na temat historii polskiego hymnu, a także uczestiniczyli w innych ciekawych wydarzeniach: w koncercie duetu - Jormat i Natasza, w balu kongresowym oraz  w koncercie Białostockiej Orkiestry i Chóru, który odbył się w centrum miasta, na placu miejskim. W trakcie drugiej części koncertu, który zgromadził liczną widownię, został zaprezentowany finał 9-ej symfonii Beethovena z ”Odą do radości” zaśpiewaną w esperanto. Wiele osób wysłuchało koncertu siedząc przy stolikach znajdującej się obok kawiarni  ”Esperanto”.

Następny dzień kongresowy – wtorek – znów obfitował w wiele różnorodnych punktów programu. Każdy mógł wybrać coś według własnego zainteresowania, np. w Teatrze Lalkowym – podziwiać grę aktorów w spektaklu pt. ”Fasada”, gdzie lalki i prawdziwi aktorzy grali jednocześnie. Należy w tym momencie stwierdzić, że wydarzenia artystyczne, które obfitowały podczas tegorocznego Kongresu były doskonale przygotowane i zaprezentowane, a poziom ich był naprawdę wysoki. Kolejnym spektaklem, który można było obejrzeć tego dnia był monodram o Zamenhofie przedstawiony przez znanego esperanckiego barda Grzegorza Handzlika, który grając zaangażował do dramaturgi przedstawienia także zgromadzoną publiczność. Wieczorem m.in. można było obejrzeć ciekawie przedstawioną i muzycznie ilustrowaną historię Białegostoku.

W kongresową środę tradycyjnie odbywają się wycieczki. Tegoroczni kongresowicze mogli wybrać jedną z wycieczek przezentujących Podlasie: Region rzeki Narew, Dolinę rzeki Biebrzy, Szlak Tatarski, Wzdłuż rzeki Bug, Szlak Ekumeniczny i Kraj Żubrów. Koszt wszystkich wycieczek podany był w euro i dla Polaków dość drogi. Elżbieta Frenszkowska wzięła udział w wycieczce do Narodowego Parku Białowieża (Kraj Żubrów) jako tłumaczka  (przewodnik był Polakiem, nie znał esperanta, dlatego potrzebna była pomoc tłumacza). Państwo Gielert z dwiema siostrzenicami oraz Adamem, własnym samochodem, pojechali na Szlak Tatarski zwiedzając meczety i islamskie cmentarze we wsiach Kruszyniany kaj Bohoniki, a w Supraślu  – Muzeum Ikon.

Kongresowicze, którzy nie uczestniczyli w całodniowych wycieczkach mogli w tym czasie zwiedzić Białystok  i zajść do właśnie otwartego Centrum  Zamenhofa. 

W czwartek znowu było wiele ciekawych punktów programu, wśród których wymienić należy posiedzenie, podczas którego zaprezentowane zostały rezultaty ”Konkursów Literackich”. Nicola Ruggiero z Włoch otrzymała pierwszą nagrodę w kategorii "poezja", Lena Karpunina z Rosji – pierwszą nagrodę za esej pt. "Nie grzebmy naszych skarbów lietrackich” (autorka przeczytała swój utwór podczas spotkania). W kategorii ”proza" pierwsza nagroda nie została przyznana, chociaż wpłynęły 24 utwory 15 autorów. Nagrodzono też powieść ” W 80 dni dookoła świata” wydaną przez wydawnictwo ”Sezonoj” (Rosja), w kategorii ”Książka dziecięca roku”. Nagrodę pt. ”Nowy talent” otrzymała Folke Wedlin ze Szwecji.

Wieczorem odbyło się kilka ciekawych koncertów: zespołu rokowego SuperNova z Brazilii i  JoMo w parku miejskim, a w Salonie Zamenhof (namiot) zaprezentowano polski film ”Pan Tadeusz” Andrzeja Wajdy. Film zesperantyzował red. Roman Dobrzyński na podstawie klasycznego tłumaczenia Antoniego Grabowskiego. Dialogi w j. esperanto w formie napisów na ekranie prawie harmonizowały z tekstem wypowiadanym przez aktorów, jednak nie zwsze można było przeczytać je do końca, bo przesuwały się bardzo szybko, zwłaszcza w momentach gdy swoje kwestie szybko wypowiadali aktorzy.

Piątek był przedostatnim dniem Kongresu, podczas którego oprócz różnych spotkań posiedzeń i prelekcji odbył się Wieczór Międzynarodowy, który tym razem miał jednak inny nieco charakter. Zazwyczaj Międzynarodowe Artystyczne Wieczory składały się z występów utalentowanych artystycznie kongresowiczów, którzy jednak w tym roku przezentowali swoje talenty codziennie wieczorem w Artystycznej Kawiarni. Podczas Białostockiego Międzynarodowego Wieczoru Artystycznego przezentowali się kolejno: Międzynarodowy Chór, polska śpiewaczka operowa Joanna Albrzykowska Clifford, która zaśpiewała kilka pieśni w różnych językach, Amatorski Białoruski Zespół Ludowy z Bielska Podlaskiego, który porwał do tańca wielu kongresowiczów i na końcu Jean -Marc Leclercq (JoMo).

W sobotni ranek w wielkim namiocie po raz ostatni zabrzmiało esperanto. Przyszedł czas oficjalnego zamknięcia Kongresu. Podsumowano to co działo się przez cały tydzień w Centrum Kongresowym i na mieście. Przybyły dzieci uczestniczące w Dziecięcym Esperanckim Kongresiku aby pozdrowić publiczność i przedstwić krótki spektakl teatralny. Nastąpiły ostatnie pozdrowienia, podziękowania organizatorom i wszystkim, którzy pomagali podczas kongresu, a na końcu przekazanie esperanckiej flagi dla esperantystów z Kuby, gdzie odbędzie się Światowy Kongres Esperanta w 2010 roku.

Opowiadając o Kongresie przedstawiono tylko kilkanaście punktów programu, w których uczestniczyli olsztyńscy esperantyści. Lecz oczywiście było ich o wiele więcej. Odbywały się bowiem posiedzenia i spotkania: kolejarzy, wegetarian, niewidomych, komunistów, nauczycieli, dziennikarzy, chrześciajn, ateistów, muzyków, buddystów, lekarzy, naukowców oraz innych grup zawodowych. W poniedziałek był kilkugodzinny blok seminarów poświęcony nauczaniu i nauce j. esperanto.

Każdego dnia prezentowane były różnotematyczne prelekcje w ramach Międzynarodowego Uniwersytetu Kongresowego. Odbyły się debaty na kongresowy temat, kurs języka polskiego, Cseh-seminaria, posiedzenia instancji Światowego Związku Esperantystów, kursy językowe i ekzaminy oraz wiele wydarzeń artystycznych. Każdego dnia funkcjonowała esperancka księgarnia, wydawana była gazeta kongresowa ”Kongresa Kuriero”. Młodzież  miała swój oddzielny, bogaty program. A więc jak zwykle każdy mógł znależć dla siebie coś interesującego.

Lokalna prasa, radio i telewizja szeroko relacjonowała wydarzenia kongresowe.